Nội dung trong series này là ghi chép từ cuốn eBook miễn phí của giám khảo/tác giả IELTS Pauline Cullen: The Key to IELTS Success. Có những phần tôi dịch nguyên văn. Những phần khác tôi tóm gọn, lược dịch. Vì tôi chép tay, sau đó gõ lại nhưng không chỉnh sửa nhiều, nên có thể sẽ có lỗi chính tả và có phần rời rạc. Rõ ràng các bạn nên đọc tài liệu gốc, nhưng tôi hy vọng bản ghi chép bằng tiếng Việt này có thể giúp những bạn đang ở trình độ cơ bản hiểu đúng về IELTS, để từ đó xây dựng một lộ trình học đúng đắn, không tốn quá nhiều thời gian và tiền bạc. Như tác giả có nói: Hiểu đúng về IELTS, chinh phục nó, để nó lại sau lưng và tiến lên về phía giấc mơ của mình. Chúc các bạn may mắn.

Chương I – HIỂU VẤN ĐỀ

3 sai lầm thường thấy

  • người học sử dụng tài liệu không chính thống
  • người học làm theo những cách để “tăng band nhanh”
  • người học không tập trung học tiếng Anh

Chương II – HỌC CÁCH HỌC

Những người ở trình độ trung cấp thường khó lên được cao cấp vì các lý do sau:

  • họ cảm thấy thoải mái trong vùng an toàn (comfort zone)
  • học cao hơn đòi hỏi cách học bài bản hơn và dùng tài liệu khó hơn (cũng như khi luyện thể thao ở cấp chuyên nghiệp: phải luyện tập có chủ đích để bứt phá giới hạn)
  • họ phải học cách quên đi những gì đã học (mà điều này thì khó hơn nhiều so với việc học cái mới)

Để đạt band 7, bạn cần:

  1. xác định các kỹ năng ngôn ngữ ở band 7
  2. luyện thành thạo các kỹ năng này
  3. dùng các kỹ năng này trong bài thi

Chương III – TỪ VỰNG CHO IELTS

Các kỹ năng cần có cho bài thi học thuật

Bài thi đọc: hiểu các bài đọc có ngôn ngữ miêu tả, các học thuyết và các khái niệm phức tạp

Bài thi nghe: hiểu các cuộc nói chuyện trong các tình huống trang trọng hoặc xã giao, và về nhiều chủ đề phổ thông hoặc học thuật

Bài thi nói: kể về những tình huống quen thuộc; giải thích ý tưởng và quan điểm cá nhân về những vấn đề phổ biến

Bài thi viết số 1: tóm tắt các số liệu quan trọng hoặc giải thích biểu đồ

Bài thi viết số 2: thảo luận một vấn đề và giải thích quan điểm riêng trong một bài luận có phong cách học thuật

Band đạt được phụ thuộc vào khả năng thực hiện những điều trên. Mà để làm được chúng, bạn cần có các kỹ năng ngôn ngữ, đặc biệt là từ vựng.

Kiến thức từ vựng này phải đủ rộng, nhưng cũng phải sâu, để có thể sử dụng linh hoạt. Sự linh hoạt này chỉ có ở band 7 trở lên.

Các vấn đề thường gặp về từ vựng IELTS

TỪ VỰNG CHỦ ĐỘNG

Ngay cả người bản xứ cũng không (thể) chủ động dùng tất cả các từ vựng tiếng Anh. Do đó, nếu thí sinh sử dụng từ vựng cũ, hoặc chỉ xuất hiện trong công văn hoặc văn chương (ví dụ như decry, aforementioned, bellicose, the undersigned), thì có thể làm mất tính chính xác (precision), dùng từ không phù hợp văn phong (style) và kết hợp từ (collocation) thiếu tự nhiên.

  • Band 8: dùng tự vựng không phổ biến (uncommon) một cách thành thạo, nhưng thỉnh thoảng thiếu chính xác về chọn từ và kết hợp từ
  • Band 7: cố gắng dùng từ vựng ít phổ biến, với một chút kiến thức về văn phong và kết hợp từ
  • Band 6: cố gắng dùng từ vựng ít thông dụng, nhưng còn chưa chính xác

“Uncommon” không phải là các từ hiếm hoặc cực hiếm → nếu dùng từ mà không phù hợp với ngữ cảnh thì sẽ bị kẹt ở band 6, vì không có “một chút kiến thức về văn phong” ở band 7.

Những danh sách từ vựng mà nhiều trang web cho là “giúp tăng band” thường không có ích gì, vì chúng không nằm trong ngữ cảnh nên ta khó sử dụng chúng một cách phù hợp,

Muốn đạt band tốt phải hiểu sâu từ vựng, chứ không phải chỉ là nhớ nghĩa mà thôi.

TỪ VỰNG Ở CẤP ĐỘ C1-C2 NGHĨA LÀ GÌ?

Khung tham chiếu trình độ ngôn ngữ chung của Châu Âu (CEFR) và band IELTS tương ứng:

Người dùng thành thạo

  • C2 (8.5-9)
  • C1 (7-7.5)

Người dùng độc lập

  • B2 (5.5-6.5)
  • B1 (4-5)

Người dùng cơ bản

  • A2 (3-3.5)
  • A1 (1-2)

Một từ vựng được gắn nhãn A1 trong từ điển không có nghĩa là chỉ có thí sinh ở trình độ A1 mới sử dụng, ví dụ như chữ “easy”. Nhiều người cũng lầm tưởng là phải dùng từ vựng gắn nhãn C1-C2 thì mới đạt band 7 tới 9. Ngay cả người bản xứ tất nhiên có dùng “easy”, và họ cũng không phải suốt ngày dùng từ vựng C1-C2.

Những người ở trình độ C1-C2 là những người đã thành thạo ngôn ngữ ở trình độ A1-B2, và có thể dùng ngôn ngữ ở mức C1-C2 khi cần và nếu cần.

Cũng có nhiều người lầm tưởng rằng dùng càng nhiều từ dài càng tốt. Thực ra, có những chữ siêu ngắn cũng thuộc C2, ví dụ:

  • “able”: khi mang nghĩa là thông minh, giỏi
  • “age”: khi nằm trong cụm “age old”
  • “flat”: khi nằm trong cụm “flat tyre”

Trình độ cao là ở khả năng vận dụng từ linh hoạt (cả về nghĩa, lẫn cách phối hợp với từ khác).

Hỏi: Có thể dùng idiom (thành ngữ) trong bài thi viết không? (Thành ngữ là những cụm từ có ý nghĩa đặc biệt. Hiểu các chữ thành phần cũng chưa chắc hiểu nghĩa cả cụm.)

Đáp: Hỏi không đúng. Phải hỏi là thành ngữ nào dùng được, vì có những thành ngữ phù hợp với văn học thuật, nhưng cũng có những cái không phù hợp, thậm chí cả trong bài thi nói. Một lần nữa, cái quan trọng nhất là hiểu cách sử dụng và vận dụng đúng ngữ cảnh.

KẾT HỢP TỪ (COLLOCATION)

Để sử dụng từ vựng một cách tự nhiên, khi học từ vựng nên học những cách mà nó kết hợp với từ khác, chẳng hạn “difficult work” trong câu “Preparing for IELTS is difficult work” thì không sai, nhưng không tự nhiên bằng “Preparing for IELTS is hard work.”

Đôi lúc, có những cách hợp từ lại mang tính thành ngữ. Chẳng hạn, kết hợp “heavy” với “smoker” thì thành người nghiện thuốc lá.

Tài liệu tham khảo liên quan: Sách Practical English Usage của Michael Swan (trang 243-244)

HỌC TỪ VỰNG BẰNG LUYỆN TẬP CÓ CHỦ ĐÍCH (DELIBERATE PRACTICE)

Nên có một cuốn tập, ghi chép lại từ vựng từ các bài đọc và bài nghe IELTS, và nhớ học cả các khía cạnh cần thiết: ngữ cảnh, cách dùng, cách kết hợp với từ khác, văn phong.

Tài liệu tham khảo: Sách Vocabulary for IELTS của Pauline Cullen

Xây dựng từ vựng chủ động

  • Xác định những từ mà bạn thường phải tra đi tra lại khi đọc và viết, vì chúng chính là những lỗ hổng cần vá lại.
  • Sắp xếp các từ trên theo chủ đề cho dễ nhớ hơn.
  • Sắp xếp thời gian ôn bài: đặt mục tiêu thực tế, khoảng 10 từ cho một lần ôn tập.
  • Chép lại các câu ví dụ để học ngữ cảnh và cách kết hợp từ

Cuốn Vocabulary for IELTS (và app của Cullen) được thiết kế để giúp bạn xây dựng từ vựng chủ động như trên.

Dùng ngữ cảnh để hỗ trợ ghi nhớ

Dùng ngữ cảnh, ngoài lợi ích là giúp học văn phong và cách dùng, còn giúp bạn nhớ từ tốt hơn.

Phát triển khả năng nhận biết văn phong

Để đạt band 7 trở lên, bạn cần biết văn phong và kết hợp từ (awareness of style and collocation). Học từ vựng mà chỉ học nghĩa, không có ngữ cảnh, thì cũng giống như dùng rau thơm và gia vị mà không biết chúng đắng, cay, ngọt, chát thế nào.

Ở những bài band 6.5, thí sinh thường cố dùng càng nhiều từ dài càng tốt (“The consequences of this are devastating, calamitous and desolating.”), trong khi các thí sinh ban 8-9 chỉ cần dùng một chữ là đủ (“The consequences of this can be devastating.”)

Từ “phức tạp” cũng giống như những thứ gia vị cay nồng, dùng không đúng lúc là hỏng. Những chữ như “plunge”, “soar”, hay “controversial” chỉ phát huy tác dụng khi dùng đúng lúc.

Mẹo dùng Google để tìm ngữ cảnh thực tế của những cụm từ muốn học: đặt cụm từ đó vào giữa hai dấu ngoặc kép và xem người bản xứ có dùng nó trong các tình huống trang trọng (formal) hoặc bán trang trọng (semi-formal) hay không. Nếu không, cho dù các trang luyện thi IELTS có tung hô cỡ nào, ta cũng không nên dùng.

Những lưu ý cuối cùng:

  • Đừng học những từ quá suồng sã (informal) hoặc các thuật ngữ chuyên ngành ít khi sử dụng.
  • Đừng học lấy số lượng, mà nên nhắm tới chất lượng: tức là hiểu sâu để có thể vận dụng linh hoạt.
  • Học từ vựng trong ngữ cảnh: ghi lại những cách kết hợp từ thường gặp khi nghe và đọc
  • Ý thức được những lỗ hổng trong vốn từ chủ động (khi nói và viết) để vá chúng lại — học cách phát âm, đánh vần, kết hợp, và áp dụng trong nhiều tình huống.
  • Để học văn phong, chú ý xem người bản xứ dùng từ vựng bạn muốn học khi nào và như thế nào. Google mà không có nhiều ví dụ thì đừng học.
  • Học cách kết hợp từ thì tốt hơn là học từ đơn lẻ.
  • Dành chút thời gian mỗi ngày để học từ vựng, thậm chí học trong 5 phút thôi cũng được. Bạn dùng app Cullen IELTS Vocab trong 5 phút cũng đủ làm 10 bài tập, học 5 từ mới.